Kufl

In verschillende Oudnoorse sagen, zoals o.a. de Orkneyinga saga en Bósa saga ok Herrauðs wordt een mysterieus kledingstuk beschreven: de kufl. Het kledingstuk diende in de saga’s als vermomming – om bijvoorbeeld maliën te verhullen – en werd verbonden aan de onvrije stand én ambachts- en koopslieden van de vrije stand. Zo wordt in Króka-Refs saga verhaalt hoe de hoofdpersoon Ref zich vermomd als oude koopman door een zwart-blauwe kufl aan te trekken (Smiley 2005, 618-619), en in Bósa saga ok Herrauðs hoe de hoofdpersoon Herraud de kufl van zijn slaaf aantrok om zichzelf te vermommen:  

Herrauðr fór í kufl þrælsins ok leiddi eftir sér kvígubelginn, en Bósi steypti kápu sinni yfir þrælinn ok bar hann á baki sér, þangat til at þeir sá hofit.

Herraud trok de kufl van de slaaf aan en sleepte de koeienhuid achter zich aan, terwijl Bosi zijn mantel over de slaaf gooide en hem op zijn rug droeg, totdat ze de tempel zagen. (Bósa Saga ok Herrauðs, hfst. 8. Vert. auteur ahv. George L. Hardman).

In de Orkneyinga saga wordt het kledingstuk verder in verband gebracht met zeevaart wanneer Jarl Thorfinn zich vermomt met een ongeverfde kufl aan boord van een schip (Palsson 2004, 71-72) en Jarl Rognvald zich vermomt met een kufl als oude visser (Palsson 2004, 185-190). Uit beschrijvingen blijkt de kufl voornamelijk een praktisch kledingstuk te zijn geweest: het had een kap, was lang genoeg om met een riem te worden gedragen, doch kort genoeg om in een broek te worden gestopt. Het kledingstuk was wellicht een voortzetting of afgeleide van de Laat-Romeinse cuculla (Ewing 2016, 113). Interessant genoeg leeft het woord nog voort in het hedendaagse IJslands, waarin kufl verwijst naar een monnikspij, en daarmee verwant is aan het Engelse ‘cowl’; monnikspij of -kap.

Replica

Een doorgaanse cuculla – in de vorm van een lange kaproen – is echter te kort om een maliënkolder of rijker kledingstuk te verhullen of om met een riem te worden gedragen. De paenula - een lange halfronde mantel met kap die door de Romeinen gedragen werd - of een lange variant van een cuculla, voldoet wel aan de eisen van de beschrijving van een kufl. Het is mogelijk dat de kufl op dit kledingstuk was gebaseerd.  
                Een van onze groepsleden, Alexander, stelde echter ook een een ander model kufl voor: een ter lengte van een tuniek met open zijkanten en zonder mouwen. Met deze vorm zijn de armen vrij om werkzaamheden te verrichten, kan het gedragen worden met een riem en biedt het door de lengte nog steeds bescherming tegen het weer. Hierbij zijn ook de omstandigheden op zee in acht genomen, waarbij het kledingstuk de bewegingsvrijheid aan boord van een schip niet belemmert, als bijvoorbeeld harde wind opsteekt. Het enige punt is daarentegen het aspect van vermomming: door de open zijkanten valt een rijker kledingstuk of maliënkolder op. De replica van Alexander is, met de werkende, onvrije stand in gedachte, gemaakt van ruim gewoven, ongeverfde wollen stof. Door de spaarzame beschrijving is het onduidelijk hoe de kufl er werkelijk uit zag, en daarmee ook of het kledingstuk gedragen werd – en überhaupt bekend was – in Frisia. Desalniettemin was het een begeesterende gedachteproef!