Slingers

Stenen werpen over een grote afstand? Gebruik een slinger! In de Oudheid was het gebruik van de slinger alom tegenwoordig in afbeelding en geschrift, en tegenwoordig in vondsten. Van verschillende volkeren, zoals de Grieken, Romeinen, ‘Germanen’ en ‘Kelten’, is bekend dat ze gebruik maakten van dit oude wapen. Hoe zat dit daarentegen in de vroege middeleeuwen? In onderstaande het gebruik van de slinger in de negende eeuw.   

Wat is een slinger?

Een slinger is een wapen waarmee stenen geworpen kunnen worden over grote afstanden. De slinger bestaat veeleer uit twee touwen die verbonden zijn aan een buidel: het uiteinde van een van de touwen heeft een lus die om een vinger of de hand gedaan kan worden, terwijl het andere uiteinde een knoop heeft die losgelaten wordt bij het werpen van de steen. Met een slinger kunnen afstanden tussen de 200 en 350 meter worden bereikt, waardoor de slinger het hoogste bereik van de middeleeuwse langboog (300 meter) overtreft (Dohrenwend 2002). Naast het grotere bereik is een slinger minder gevoelig voor weersveranderingen dan een boog en is schietvoorraad vrijwel overal beschikbaar in de vorm van kiezelstenen.

Gebruik

Slingers werden voor verschillende doeleinden gebruikt. Het meeste bekende doeleinde van de slinger is als wapen in de oorlogsvoering. Het gebruik van de slinger op het slagveld is bekend uit de Oudheid (o.a. Friese Opstand van Frisii bij castellum Flevum in 28 n.chr) en de veertiende eeuw (o.a. veldtocht van Hendrik VII naar Italië in 1310-1313). Het gebruik van slingers in vroegmiddeleeuwse oorlogsvoering is tot dusver niet bekend uit geschriften of vondsten. Het is echter wel bekend dat slingers bestonden en gebruikt werden in de vroege middeleeuwen, namelijk voor het beschermen van gewassen en vee. In een randversiering van het Tapijt van Bayeux wordt namelijk een landbouwscène afgebeeld waarin mensen ploegen, eggen, zaaien én iemand de vogels van het land verjaagd door stenen te werpen met een slinger. In het Stuttgart Psalter wordt bovendien de Bijbelse David afgebeeld als herder met slinger die de reus Goliath verslaat. Ook wordt aangenomen dat de slinger als jachtwapen heeft gediend om op klein wild te jagen (Dohrenwend 2022).

Slingstaf

Een ander soort slinger die uitsluitend als militair wapen dienst deed was de slingstaf (ook wel fustibalus). Dit werktuig is gelijkend aan de slinger, alleen zijn de twee touwen met buidel verbonden aan een stok of staf. De slingstaf had een vergelijkbaar bereik als een normale slinger, maar was makkelijker te leren hanteren én kon zwaardere stenen werpen. Het wapen stamt waarschijnlijk uit de vijfde of zesde eeuw, waarin het gebruikt werd in het West- en Oost-Romeinse leger. Uit de vroege middeleeuwen zijn, wederom, geen vondsten of vermelding bekend van het gebruik van dit soort slinger. Wél is bekend uit de Chronica Majora dat – jawel – de Friezen de slingstaf gebruikten om stenen over de stadsmuren te werpen bij het Beleg van Damietta tijdens de Eerste Kruistocht in de 13^e eeuw.

Kustverdediging

Het gebruik van de slinger in de vroege middeleeuwen voor het beschermen van gewassen en vee is een kleine stap verwijderd van het gebruik ervan op het slagveld. Werd het wapen wellicht ook gebruikt door dienstplichten in de Friese kustwacht of lantweri? Wie weet.. (zie ook ons eerdere bericht ‘Ontsteek de bakens! - Vroegmiddeleeuws Friese kustverdediging’) Wij waagden ons in ieder geval een poging tot het werpen van stenen met de slinger. Hoewel het een bijzonder vermakelijk tijdverdrijf bleek, kwamen wij tot de conclusie dat wij er nog geen invallende vikingen mee konden verdrijven..